राष्ट्रिय रोग नियन्त्रण कार्यक्रम

स्वास्थ्य कार्यालय पाँचथरले समुदाय स्तरमा सरुवा र नसर्ने रोग नियन्त्रणका लागि विभिन्न महत्वपूर्ण कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ। यी कार्यक्रमहरूको मुख्य उद्देश्य रोगको रोकथाम, उपचार र स्वास्थ्य सचेतना फैलाउनु हो।

स्वास्थ्य कार्यालयले गर्ने रोग नियन्त्रण सम्बन्धी प्रमुख कार्यक्रमहरू निम्न छन्:

१. खोप कार्यक्रम (Immunization Program)

बच्चाहरू र गर्भवती महिलाहरूलाई विभिन्न रोगहरूबाट बचाउन यो कार्यक्रम सञ्चालन गरिन्छ।

  • नियमित खोप: दादुरा, रुबेला, पोलियो, बी.सी.जी., र हेपाटाइटिस 'बी' जस्ता ११ प्रकारका रोगहरू विरुद्ध खोप।

  • विशेष अभियान: समय-समयमा सञ्चालन गरिने पोलियो थोपा वा भिटामिन 'ए' क्याप्सुल खुवाउने अभियान।

२. सरुवा रोग नियन्त्रण (Communicable Disease Control)

समाजमा छिटो फैलिने रोगहरूलाई रोकथाम गर्न स्वास्थ्य कार्यालयले विशेष ध्यान दिन्छ:

  • क्षयरोग (TB) नियन्त्रण: डट्स (DOTS) विधिबाट निःशुल्क औषधि वितरण र खकार परीक्षण।

  • कुष्ठरोग नियन्त्रण: रोग पहिचान, बहु-औषधि उपचार (MDT) र बिरामीको पुन:स्थापना।

  • औलो (Malaria) र कालाजार: लामखुट्टे नियन्त्रण, कीटनाशक झुल वितरण र रगत परीक्षण।

  • HIV/AIDS र यौन रोग: परामर्श (Counseling), ए.आर.टी. (ART) सेवा र सचेतना।

३. महामारी तथा कीटजन्य रोग नियन्त्रण

  • डेंगु र चिकनगुनिया: 'लार्भा खोज र नष्ट गर' अभियान तथा समुदायमा सचेतना।

  • झाडापखाला र हैजा: महामारी फैलिएको समयमा तत्काल टोली परिचालन, क्लोरिन वितरण र जीवनजलको व्यवस्था।

४. नसर्ने रोग नियन्त्रण (Non-Communicable Diseases - NCDs)

अस्वस्थ जीवनशैलीका कारण लाग्ने रोगहरूका लागि पनि कार्यक्रमहरू हुने गर्छन्:

  • उच्च रक्तचाप र मधुमेह: स्वास्थ्य संस्था मार्फत स्क्रिनिङ (जाँच) र परामर्श।

  • पाठेघरको मुखको क्यान्सर: महिलाहरूका लागि निःशुल्क स्क्रिनिङ र सचेतना।

  • मानसिक स्वास्थ्य: समुदाय स्तरमा मानसिक स्वास्थ्य सम्बन्धी परामर्श र प्राथमिक उपचार।

५. पोषण कार्यक्रम (Nutrition Program)

रोगसँग लड्ने क्षमता बढाउन पोषण कार्यक्रम सञ्चालन गरिन्छ:

  • गर्भवती र सुत्केरीलाई आइरन फोलिक एसिड चक्की वितरण।

  • बालबालिकाको वृद्धि अनुगमन (Growth Monitoring)।

  • आयोडिनयुक्त नुनको प्रयोग सम्बन्धी जानकारी।

६. स्वास्थ्य प्रवर्द्धन र सचेतना (Health Promotion)

  • विद्यालय स्वास्थ्य कार्यक्रम।

  • रेडियो, पत्रपत्रिका र माइकिङ मार्फत स्वास्थ्य सन्देश प्रवाह।

  • महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविका (FCHV) मार्फत गाउँ-गाउँमा स्वास्थ्य शिक्षा।